Швајцарија под сомнеж: Закон сменет пред пожарот во Кран-Монтана во кој загинаа 40 лица.
Швајцарија, земја симбол на ред, безбедност и правна држава, се соочува со една од најконтроверзните трагедии во својата понова историја – не само поради бројот на жртвите, туку поради временската коинциденција што го замрзнува разумот.
На новогодишната ноќ, точно во 1:26 часот на 1 јануари 2026 година, разорен пожар во барот „Ле Констелашн“ во туристичкиот центар Кран-Монтана, кантон Вале, одзеде 40 човечки животи, а 116 лица беа повредени. Но, ова не е приказна за „несреќен случај“. Ова е приказна за системски неуспех – и закон донесен во сенка.
Не една грешка – туку години негрижа
Првичните извештаи покажуваат шокантна слика:
– нефункционални или затворени излези за евакуација
– небезбедни градежни услови
– шест години без ниту една безбедносна инспекција
Објектот, сопственост на Жак и Џесика Морети, не бил проверен од 2019 година, иако законот тоа експлицитно го бара. Ова го потврди и градоначалникот на Кран-Монтана, Николас Феро. Шест години тишина од институциите – шест години дозволена опасност.
Законот што стапи на сила 86 минути пред пожарот
Она што ја прави трагедијата длабоко сомнителна е фактот дека кантонскиот градежен правилник беше изменет само 86 минути пред пожарот.
Според весникот „Блик“, новиот закон – со кој поранешниот член 25 станува член 37 и добива нов став – јасно наведува:
„Надлежниот орган нема да биде одговорен за штета што произлегува од прекршување на законот од страна на инвеститорите и нивните претставници.“
Оваа одредба, која стапила на сила точно на полноќ, потенцијално ја штити општината од мултимилионски тужби од семејствата на жртвите.
Правно „чистење“ на одговорноста?
Правни експерти, меѓу кои и Паскал Шмид, предупредуваат дека судовите би можеле да го третираат случајот како сложено кривично дело, фокусирајќи се на претходната небрежност – според стариот закон. Тоа би оставило простор за тужби.
Кантонската правна служба тврди дека измената само ја потсетува на примарната одговорност на инвеститорите и не ја укинува одговорноста за груба небрежност. Но, критичарите се едногласни:
ова изгледа како готово правно алиби за институционален неуспех.
Исчезнати документи и сомнеж за прикривање
По трагедијата, општината тивко отстрани документ за јавна безбедност и противпожарна заштита од својата веб-страница – документ објавен уште во јули 2025 година.
Тој детално ги опишувал:
– процедурите за дозволи за јавни настани
– проценки на капацитет
– евакуациски патишта
– гасни, електрични и противпожарни инсталации
Формиран бил и посебен оддел за јавна безбедност, задолжен за редовни проверки.
Зошто објектот никогаш не бил проверен?
Кој издавал дозволи?
И дали воопшто биле издадени?
Поединци приведени – системот недопрен
Сопственикот Жак Морети е приведен, а неговата сопруга Џесика Морети е во домашен притвор. Семејствата на жртвите најавија тужби – не само против сопствениците, туку и против општинските и кантонските власти, обвинувајќи ги за негрижа и можна корупција.
Но ако истрагата заврши со жртвување на поединци, додека оние што шест години не вршеле контроли останат недопрени – тоа нема да биде правда, туку прикривање.
Кога државата се ослободува од одговорност – таа престанува да служи
Овој законски амандман не спречува трагедии – тој ги апсорбира нивните последици во судските постапки. Кога државата однапред си обезбедува правна заштита од сопствената неактивност, тоа не е случајност. Тоа е систем.
Бришењето документи, времето на донесување на законот и долгогодишната негрижа отвораат едно клучно прашање:
Дали правото е тука за да ги заштити граѓаните – или институциите од нивната одговорност?
Comments are closed.