Пазарот на краткорочно издавање станови во Македонија доживува силен раст, но паралелно со тоа се продлабочува и проблемот со сивата економија. Илјадници објекти се нудат на популарни платформи, но значителен дел од нив функционираат надвор од системот – без пријавени приходи и без плаќање даноци.
Според проценките на агенциите за недвижности, во Скопје моментално се нудат над 2.000 станови за краткорочно издавање, додека на ниво на државата бројката достигнува меѓу 6.000 и 9.000 објекти. Покрај главниот град, најголема понуда има во Охрид, но и во туристички центри како Маврово, Крушево и Струга.
Цените варираат во зависност од локацијата и типот на сместување:
- 60–70 евра за ноќ за стан во центарот на Скопје
- околу 80 евра за ноќевање со појадок
- до 200 евра за неколкудневен престој во Охрид
- па дури и 30 евра за краток престој од неколку часа
Овој брз раст на пазарот отвора сериозни прашања за регулација. Проценките укажуваат дека меѓу 30% и 60% од огласите се во „сива зона“, односно не пријавуваат приходи или не плаќаат данок и туристичка такса. Во туристичките региони, овој процент е уште повисок.
Клучните причини за ваквата состојба се:
- недоволна институционална контрола
- можност за плаќање надвор од платформите
- отсуство на автоматска размена на податоци
- сложени процедури за регистрација
- перцепција за високи давачки
Голем дел од издавачите плаќаат провизии кон платформи како Airbnb, Booking.com и Tripadvisor, но не ги исполнуваат обврските кон државата.
Решенија што веќе функционираат во Европа
Експертите посочуваат дека постојат конкретни модели кои можат да го намалат сивиот пазар:
- автоматска размена на податоци меѓу платформите и даночните власти
- задржување на данокот директно при резервација
- централен регистар на издавачи со задолжителна лиценца
- поедноставени процедури и паушален данок
- засилени инспекциски контроли преку вкрстување на податоци
План на институциите
Управа за јавни приходи веќе усвои План за подобрување на усогласеноста (2026–2027), со фокус токму на неформалната економија во секторот на краткорочно издавање.
Целта е:
- зголемување на доброволната усогласеност
- подобра информираност на граѓаните
- трансформација на сивите активности во легални
Планот предвидува и понапредни методи за контрола, вклучително и анализа на ризик и индиректни проценки на непријавени приходи.
Клучниот предизвик
Иако мерките се во најава, прашањето останува дали ќе се спроведат доволно ефикасно за да го фатат чекорот со брзорастечкиот пазар. Во моментов, краткорочното издавање претставува профитабилен бизнис – но за значителен дел од учесниците, и „невидлив“ за системот.
Comments are closed.