КОЛУМНА НА АГНЕСА ЧАВОЛИ | СЕПТЕМВРИ 2026 | СЛОБОДЕН ПЕЧАТ
Седум децении стара инфраструктура, стотици пациенти и само осум психијатри – што се случува зад капијата на Психијатриската болница?
Постојат места низ кои минуваме секој ден, а сепак речиси никогаш не се прашуваме што се случува зад нивните ѕидови. Психијатриската болница „Скопје“, попозната како Бардовци, е едно од тие места.
Зад капијата не се наоѓа само болница. Таму се среќаваат болеста, човечката ранливост, сиромаштијата, семејното отфрлање, судските одлуки и хроничниот недостиг од кадар. А над сето тоа стои институција која, според сведоштвата од теренот, со децении се обидува да функционира со ресурси што тешко можат да одговорат на реалните потреби.
При обиколката на речиси секое одделение, сликата е далеку од она што би требало да биде стандард за современа здравствена установа.
БОЛНИЦА ЗАГЛАВЕНА ВО ВРЕМЕТО
photo: Pexels.com
Бардовци функционира во инфраструктура која во значителен дел потекнува од друга епоха. Оштетени подови, влажни ѕидови, дотраени простории и оштетени врати се дел од секојдневието.
Директорот на установата, Иса Авдулаи, не ги крие проблемите. Напротив, при обиколката ги покажува и најтешките делови од објектот.
Една огромна дупка на врата, која во друга институција би била сериозен инцидент, таму е претставена како дел од секојдневната реалност.
И токму во тоа се крие најголемиот проблем.
Кога дефектот ќе стане нормална појава, системот престанува да го доживува како итен проблем.
350 ДО 380 КРЕВЕТИ, НО И ПРЕНАТРУПАНОСТ
Болницата располага со околу 350 до 380 болнички кревети. Сепак, реалниот број на пациенти во одредени периоди го надминува предвидениот капацитет.
Најилустративен пример е машкото одделение за ургентна психијатрија. Просторот е проектиран за околу 40 кревети, но во моментот биле сместени 57 пациенти.
Тоа не е само статистика.
Зад секоја бројка стои човек на кој му е потребна медицинска грижа, надзор и безбедна средина.
А за сите нив се грижи исклучително мал број специјализиран кадар.
Во установата има само осум психијатри.
Недостигот не е проблем само за пациентите. Тој создава огромен притисок и врз медицинските сестри и останатите вработени, кои мораат да се справуваат со сложени ситуации во услови во кои човечките ресурси се ограничени.
КОГА ТИШИНАТА СТАНУВА НАЈГЛАСНА
photo: Pexels.com
Највпечатливата слика од Бардовци не е нужно онаа на старите ѕидови.
Тоа е тишината.
Тишината во ходниците каде што би требало да има повеќе медицински лица. Тишината што покажува колку сериозен е недостигот од психијатри, лекари и медицински сестри.
Оние кои останале, работат со пациенти со различни и често исклучително сложени состојби.
Во такви услови, прашањето веќе не е само дали болницата има доволно современа инфраструктура.
Прашањето е дали има доволно луѓе за да ја обезбеди грижата што пациентите ја заслужуваат.
СУДСКОТО ОДДЕЛЕНИЕ – ПОСЕБНА ПРИКАЗНА
photo: Pexels.com
Еден од најчувствителните делови е судското одделение.
Таму се сместени лица на кои судот им определил психијатриски третман поради нивната состојба во моментот на извршувањето на делото.
Станува збор за лица поврзани со тешки кривични дела, меѓу кои убиства и семејно насилство.
Просторот е изолиран и строго контролиран. Но, според она што го видовме, и таму недостигот на кадар претставува сериозен безбедносен предизвик.
Според директорот, недостатокот од ноќни чувари и ограничените можности за соодветно изолирање на најагресивните пациенти дополнително ја отежнува работата.
Токму во овој контекст се поставува и прашањето за безбедноста на самите пациенти и на вработените.
КРВАВИОТ ИНЦИДЕНТ КАКО ПРЕДУПРЕДУВАЊЕ
Во една од просториите се случил и тежок крвав инцидент.
По расправија околу кревет, еден пациент со скршено стаклено шише нападнал друг пациент, кој подоцна починал.
Настанот покажува колку брзо конфликтот во ваква средина може да прерасне во трагедија, особено кога нема доволно персонал за континуиран надзор и навремена реакција.
Тоа е момент во кој проблемот со кадарот престанува да биде административна ставка.
Станува прашање на безбедност.
КОГА БОЛНИЦАТА СТАНУВА ДОМ
Но, Бардовци не е само приказна за психијатриски пациенти.
Во болницата живеат и луѓе чие медицинско лекување одамна е завршено.
Тие остануваат таму затоа што немаат каде да одат.
Станува збор за социјални случаи кои, наместо да продолжат во соодветни социјални установи или да добијат поддршка во заедницата, со години, а во некои случаи и со децении, остануваат во болничка средина.
Социјалната работничка Гордана Андонова укажува дека проблемот е комплексен: дел од семејствата не сакаат или не можат да ги преземат своите блиски, додека државните социјални домови и установи немаат доволен капацитет.
Некои од овие луѓе, дополнително, немаат ниту основни лични документи.
И така болницата станува нешто што никогаш не требало да биде – дом за луѓе на кои повеќе не им е потребна болничка терапија, туку системска социјална грижа.
ЈАВНА ТАЈНА ИЛИ СЕРИОЗНО ОБВИНУВАЊЕ?
Особено чувствителен дел од сведоштвото се тврдењата дека низ годините можело да има злоупотреби поврзани со психијатриски вештачења и сместување лица кои, според авторката, можеби не требало да бидат во болницата.
Овие наводи мора да се третираат како сериозни тврдења кои бараат институционална проверка и конкретни докази.
Доколку постојат злоупотреби, тие не се само проблем на една болница. Тие би значеле сериозен удар врз правосудството, здравствениот систем и довербата на јавноста.
Но, без разлика на тоа дали и во која мера ваквите злоупотреби се случувале, едно прашање останува: кој го контролира системот и кој гарантира дека психијатриското лекување се користи исклучиво кога е медицински и законски оправдано?
БАРДОВЦИ НЕ Е ПРОБЛЕМ САМО НА ПАЦИЕНТИТЕ
Најлесно е да се сврти погледот.
Најлесно е психијатриската болница да се гледа како изолиран простор во кој се сместени луѓе за кои општеството не знае што да направи.
Но, токму тоа е опасно.
Затоа што пациентите во Бардовци се нечии деца, родители, браќа, сестри и пријатели.
Некои се таму поради болест. Некои поради судска одлука. Некои затоа што нивните семејства не можат да се грижат за нив. А некои затоа што државата нема изградено доволен систем на социјална поддршка.
СИСТЕМОТ НЕ СМЕЕ ДА СЕ МЕРИ САМО СО ЅИДОВИТЕ
Бардовци не може да се поправи само со нови прозорци, свежо бојадисани ѕидови или реконструирани одделенија.
Потребни се лекари.
Потребни се психијатри.
Потребни се медицински сестри.
Потребни се чувари и безбедносни стандарди.
Потребни се социјални установи кои ќе можат да ги преземат пациентите кои веќе немаат медицинска потреба да бидат хоспитализирани.
Потребна е контрола.
И, пред сè, потребна е политичка и институционална волја.
Затоа што психијатриската грижа не смее да биде последната ставка на листата.
Бардовци не е место кое треба да го заборавиме зад една капија. Тоа е место кое треба да нè натера да се запрашаме какво општество градиме – и како се однесуваме кон оние кои во најтешките моменти од животот зависат целосно од системот.
Comments are closed.